Pardus 25 Bilge sürümü yerleşik uygulamalar ve kullanım rehberi illüstrasyonu.

Pardus 23.4 ve Pardus 25 “Bilge” Ekosisteminde Yerleşik Uygulamaları ve Kullanım Kılavuzu

ByAppz

Giriş

Açık kaynak dünyasında ulusal bir işletim sistemi geliştirme vizyonunun en somut ürünü olan Pardus, TÜBİTAK ULAKBİM bünyesinde yürütülen çalışmalarla sürekli evrilen bir yapıya sahiptir. Özellikle Debian tabanının kararlılığını (stability), son kullanıcı dostu arayüz araçlarıyla birleştiren Pardus, 23.4 ara sürümü ve ardından gelen Pardus 25 “Bilge” ana sürümü ile kurumsal ve bireysel kullanıcılar için ciddi bir alternatif haline gelmiştir. Bu rapor, işletim sisteminin çekirdek fonksiyonlarından ziyade, kullanıcı deneyimini doğrudan şekillendiren ve Pardus’u “Pardus” yapan Yerleşik Uygulamalar (Native Applications) üzerine odaklanmaktadır.

Pardus 23.4 sürümü, Debian 12 “Bookworm” tabanı üzerinde yükselen, XFCE 4.18 ve GNOME masaüstü ortamlarını barındıran, kararlılığı ön planda tutan bir sürümdür. Buna karşın Pardus 25 “Bilge”, Debian 13 “Trixie” tabanını, Linux 6.12 çekirdeğini, XFCE 4.20.2 ve GNOME 48.4 gibi en güncel masaüstü teknolojilerini barındıran modern bir atılımdır. Her iki sürüm arasındaki geçişte değişmeyen en önemli unsur ise, Python ve GTK teknolojileriyle geliştirilen, sistem yönetimini grafiksel arayüzlere taşıyan Pardus’a özgü araç setidir.

Bu doküman, Pardus Karşılayıcı, Java Yükleyici, USB Biçimlendirici, Yazılım Merkezi ve Pardus 25 ile ekosisteme katılan iOS Cihaz Bağlayıcı gibi araçların teknik mimarisini, kullanım senaryolarını ve sorun giderme yöntemlerini en ince detayına kadar incelemektedir.

Amaç ve Kapsam

Pardus 23.4 ve Pardus 25 sürümlerindeki yerleşik uygulamaların kapsamlı bir dokümantasyonunu sağlamaktır. Rapor, sadece uygulamaların “nasıl” kullanıldığını değil, arka planda çalışan mekanizmaları, terminal karşılıklarını ve olası hata senaryolarını da kapsayarak hem son kullanıcılara hem de sistem yöneticilerine hitap etmeyi hedefler.

Kapsam Dahilindeki Uygulamalar

  • Pardus Karşılayıcı (Greeter & Welcome): Sistem ilk açılış ve kişiselleştirme.
  • Pardus Java Yükleyici: Çoklu Java sürüm yönetimi (UYAP/EBYS uyumluluğu).
  • Pardus Yazılım Merkezi: Paket yönetimi ve depo erişimi.
  • Pardus USB Araçları: Biçimlendirici ve Kalıp Yazıcı.
  • Pardus Boot Repair: Önyükleme onarımı ve GRUB yönetimi.
  • Pardus 25 Yenilikleri: iOS Cihaz Bağlayıcı ve Etki Alanı (Domain) Yöneticisi.
  • Sistem Araçları: Güç Yöneticisi, Gece Işığı ve Pardus Hakkında.

Her bir uygulama için grafik arayüz (GUI) kullanımını ve ileri düzey kullanıcılar için komut satırı arayüzü (CLI) operasyonlarını ayrı ayrı ele alacaktır.

Önkoşullar

Sistem Gereksinimleri

  • Pardus 23.4: 64-bit işlemci, en az 1024 MB RAM (2 GB önerilir), 8 GB disk alanı.   
  • Pardus 25 “Bilge”: XFCE sürümü için 1.0 GHz işlemci, 1 GB RAM; GNOME sürümü için 2.0 GHz işlemci ve 4 GB RAM önerilmektedir. Özellikle GNOME sürümü için 3D hızlandırma destekli bir GPU kritiktir.

Yazılımsal Bağımlılıklar

Pardus yerleşik uygulamaları büyük oranda Python3 üzerinde koşmakta ve GTK+3 kütüphanelerini kullanmaktadır. Uygulamaların kaynak koddan derlenmesi veya terminalden tetiklenmesi durumunda aşağıdaki paketlerin sistemde yüklü olması gerekir:

  • python3, python3-gi, python3-psutil
  • gir1.2-gtk-3.0, gir1.2-glib-2.0
  • polkit (Yetkilendirme işlemleri için)
  • libimobiledevice (Pardus 25 iOS araçları için)

Not: Pardus 23.4 ve 25 kurulu gelen sistemlerde bu bağımlılıklar varsayılan olarak mevcuttur. Ancak “Pardus Sunucu” sürümü üzerine masaüstü ortamı kuran kullanıcıların bu paketleri manuel yüklemesi gerekebilir.

Pardus Yerleşik Uygulamaları

Pardus Karşılayıcı ve Başlangıç Ayarları

Kullanıcı deneyimi, işletim sistemi yüklendikten sonraki ilk saniyelerde başlar. Pardus, bu süreci iki aşamada yönetir: Giriş Ekranı (LightDM Greeter) ve Masaüstü Hoşgeldin Uygulaması (Welcome App).

Pardus Karşılayıcı

pardus karsilayici

Masaüstü ilk açıldığında veya menüden “Pardus Karşılayıcı” tıklandığında açılan bu uygulama, sistemin kişiselleştirilmesi için merkezi bir hub görevi görür.

  • Tema Seçimi: Uygulama açıldığında “Görünüm” sekmesi sizi karşılar. Pardus 23.4 ve 25 sürümlerinde, modern trendlere uygun olarak “Koyu Mod” (Dark Mode) ve “Açık Mod” (Light Mode) seçenekleri sunulur. Pardus 25 ile gelen “Bilge” temasında koyu mod, göz yorgunluğunu azaltmak için optimize edilmiştir.   
  • Duvar Kağıdı Yönetimi: “Duvar Kağıdı” sekmesi, /usr/share/backgrounds/ dizinindeki yüksek çözünürlüklü Pardus görsellerini listeler. Kullanıcı, dosyalar arasında kaybolmadan tek tıkla arka planı değiştirebilir.   
  • Ölçeklendirme ve Erişilebilirlik:

LightDM Ayarları

Pardus’un giriş ekranı (Login Screen), standart LightDM üzerine inşa edilmiş özelleştirilmiş bir arayüzdür. Bu arayüzün ayarları “Pardus LightDM Greeter Settings” uygulaması ile yapılır.

  • Menüden “Pardus LightDM Ayarları”nı açın (Root şifresi gerektirir).
  • Görsel: Giriş ekranı arka planına kurum logosu veya özel bir fotoğraf ekleyebilirsiniz.
  • Otomatik Giriş: Belirli bir kullanıcının şifre sormadan oturum açmasını sağlayabilirsiniz (Özellikle Kiosk modları için).
  • Klavye: Sanal klavyeyi (On-screen keyboard) aktif ederek dokunmatik ekranlı cihazlarda (Akıllı Tahta vb.) giriş yapılmasını sağlayabilirsiniz.

Terminal ile Yapılışı (Gelişmiş): GUI aracı, arka planda /etc/pardus/greeter.conf dosyasını düzenler. Sistem yöneticileri bu dosyayı doğrudan düzenleyerek daha hassas ayarlar yapabilir.

sudo nano /etc/pardus/greeter.conf

Örnek Yapılandırma Parametreleri.

[General]
# Otomatik giriş yapılacak kullanıcı
autologin-user = pardus
# Sanal klavye açılışta gelsin mi?
enable-keyboard = true
# Duvar kağıdı yolu
background = /usr/share/backgrounds/pardus25-bilge.jpgCode language: PHP (php)

Pardus Java Yükleyici

Türkiye’deki kamu kurumlarında (Adalet Bakanlığı UYAP, Sağlık Bakanlığı uygulamaları vb.) Java sürüm uyumsuzlukları sık yaşanan bir sorundur. Pardus Java Yükleyici, bu sorunu çözmek için geliştirilmiş bir araçtır.

Çoklu Sürüm Yönetimi

Java sürüm yöneticisi arayüzü
  • Başlatma: Pardus menüsünden “Pardus Java Yükleyici” uygulamasını çalıştırın.
  • Mevcut Sürümleri Görme: Uygulama, sistemde kurulu olan OpenJDK sürümlerini (8, 11, 17, 21 vb.) otomatik olarak tarar ve listeler.
  • Yeni Sürüm Kurma: Listede “Kurulu Değil” olarak görünen bir sürümün yanındaki “İndir ve Kur” butonuna basarak, Pardus depolarından ilgili paketi çeker (apt-get install işlemini tetikler).
  • Varsayılanı Seçme: En kritik özellik budur. Listenin altındaki açılır menüden “Varsayılan Java Sürümü”nü seçip “Uygula” dediğinizde, sistemin java -version çıktısı seçtiğiniz sürüme döner. Bu, UYAP editörünün çalışması için genellikle Java 8 gereksinimini karşılamak adına kullanılır.   

Terminal İle Yapılışı

Pardus Java Yükleyici’nin yaptığı işi terminalden manuel olarak yapmak, uygulamanın arkasındaki mantığı anlamak açısından önemlidir.

  • Pardus Java Sürümünü Değiştirme
sudo update-alternatives --config java

Bu komut, yüklü Java yollarını listeler ve bir numara girerek seçim yapmanızı ister.

  • Manuel Yükleme (Pardus Java Yükleyici Olmadan)
sudo apt update
sudo apt install openjdk-17-jdk
  • Uygulamanın Kaynak Koddan Çalıştırılması

Eğer GUI açılmıyorsa, Python betiğini doğrudan terminalden çalıştırarak hata ayıklama yapabilirsiniz.

python3 /usr/share/pardus/pardus-java-installer/src/Main.py

Pardus USB Biçimlendirici

USB bellek yönetimi, özellikle Windows’tan Linux’a geçen kullanıcılar için kafa karıştırıcı olabilir (sürücü harfleri yerine /dev/sdb gibi aygıt yolları kullanılır). Pardus bu süreci iki araçla basitleştirir.

pardus usb bicimlendirici

Pardus USB Biçimlendirici (USB Formatter)

  • Aygıt Seçimi: Uygulama açıldığında, sistemdeki USB bellekleri otomatik algılar. Sabit diskleri (HDD/SSD) güvenlik amacıyla listede göstermez, böylece yanlışlıkla sistem diskinin silinmesi engellenir.
  • Format Türü: Kullanıcıya FAT32 (Genel uyumluluk), NTFS (Windows ve büyük dosyalar), EXT4 (Linux) ve exFAT seçenekleri sunulur.
  • İsimlendirme: “Birim Etiketi” kısmına USB belleğe verilecek isim yazılır (Örn: “BELGELERIM”).
  • İşlem: “Biçimlendir” butonuna basıldığında, uygulama önce diski sistemden ayırır (unmount), ardından biçimlendirir ve tekrar bağlar.

Terminal ile Yapılışı (dd ve mkfs Komutları)

Pardus USB Biçimlendirici arka planda standart Linux dosya sistemi araçlarını kullanır.

  • USB Belleği Tespit Etme
lsblk
# Çıktıda boyutuna göre USB belleği bulun (örneğin /dev/sdb)Code language: PHP (php)
  • Fat32 Olarak Biçimlendirme
# Önce diski ayır
sudo umount /dev/sdb1
# Biçimlendir (-n: etiket, -I: partition override)
sudo mkfs.vfat -n 'PardusUSB' -I /dev/sdbCode language: PHP (php)

Pardus Kalıp Yazıcı

Bu araç, indirdiğiniz .iso dosyalarını (Pardus 25 kurulum dosyası gibi) USB belleğe yazarak önyüklenebilir (bootable) hale getirir.

pardus kalip yazici
  • Kullanım: “Kalıp Dosyası”nı seç -> “Hedef Disk”i seç -> “Yaz”a tıkla.
  • Terminal Karşılığı: dd komutudur.
sudo dd if=Pardus-25.0-XFCE-amd64.iso of=/dev/sdb bs=4M status=progressCode language: JavaScript (javascript)

Pardus Yazılım Merkezi

Pardus 23.4 ve 25 sürümlerindeki Yazılım Merkezi, uygulama kurulumunu “Mağaza” mantığıyla sunar. Synaptic paket yöneticisinin karmaşıklığından uzak, görsel ağırlıklı bir deneyim sağlar.

pardus-magaza

Uygulama Kurulumu

  • Kategoriler: Ana ekranda “Eğitim”, “Geliştirme”, “Grafik”, “İnternet”, “Sistem” gibi kategoriler bulunur. Örneğin “Geliştirme” altında Visual Studio Code, Eclipse, PyCharm gibi araçlar listelenir.
  • Arama: Sağ üstteki arama çubuğu, depodaki paket ismine veya açıklamasına göre arama yapar.
  • Kurulum: İstenilen uygulamanın yanındaki “Kur” butonuna basıldığında, sistem yönetici (root) şifresi istenir. Pardus Yazılım Merkezi monolitik bir yapıdadır; yani bir kurulum devam ederken ikinci bir kurulum başlatılamaz, işlem sıraya alınır.   
  • Ayarlar ve Depo: Ayarlar menüsünden depo adresleri kontrol edilebilir ve güncelleme sıklığı belirlenebilir.

Terminal ile Yapılışı (apt)

Yazılım Merkezi’nin yaptığı her işlem aslında apt paket yöneticisine bir çağrıdır.

  • Uygulama Arama
apt search firefox
  • Uygulama Kurma
sudo apt install firefox-esr
  • Sistem Güncelleme
sudo apt update && sudo apt full-upgrade

Pardus iOS Cihaz Bağlayıcı

Linux dünyasında iPhone/iPad dosya sistemine erişim (özellikle fotoğraf ve döküman transferi) tarihsel olarak zorlu olmuştur. Pardus 25, bu sorunu yerleşik bir araçla çözer.

ios cihaz baglayici
  • Nasıl Çalışır? Cihaz USB ile bağlandığında, uygulama libimobiledevice kütüphanesini tetikler.
  • Kullanım:
    • iPhone’u USB ile bilgisayara bağlayın.
    • Telefonda çıkan “Bu Bilgisayara Güven” uyarısını onaylayın.
    • Pardus üzerindeki uygulamada “Bağla” (Mount) butonuna basın.
    • Pardus Dosya Yöneticisi (Thunar veya Nautilus) otomatik olarak açılarak telefonun içeriğini gösterir.

Pardus Domain Joiner (Etki Alanı Dahil Edici)

Bu uygulama, Pardus’un kurumsal ağlara (Windows Active Directory) entegrasyonunu saniyeler mertebesine indirir.

  • Önemi: Eskiden samba, winbind, krb5 konfigürasyon dosyalarıyla manuel yapılan işlemler, artık sadece “Domain Adı”, “Kullanıcı Adı” ve “Şifre” girilerek yapılabilmektedir.
  • Kullanımı:
    • Domain: kurum.local gibi etki alanı adını girin.
    • OU (Organizasyonel Birim): Bilgisayarın Active Directory ağacında hangi klasörde (OU) görüneceğini seçebilirsiniz.
    • Katıl: Butona basıldığında gerekli paketleri indirir, smb.conf ve krb5.conf dosyalarını düzenler ve bilgisayarı domaine ekler

Not: 31 Aralık 2025 Tarihinde yayınlanan ahenk agent güncellemesi ile artık Pardus 25 versiyonuna güncellenen 23.4 Pardus istemciler Lider arayüzünde bağlantı kopması hatası ile karşılaşmamaktadır. Windows Active Directory ile entegre Lider yapılanması kullanan sistem yöneticilerinin test edip kendi değerlendirmelerini yapmaları daha sağlıklı olacaktır.

Pardus Önyükleme Onarıcısı (Boot Repair

Sistem açılmadığında veya Windows kurulumu sonrası GRUB silindiğinde kullanılan “hayat kurtarıcı” araçtır. Genellikle Pardus Çalışan USB (Live USB) üzerinden kullanılır.

  • Canlı Sistem Başlatma: Bilgisayarı Pardus yükleme USB’si ile açın ve “Pardus Çalışan” seçeneğini seçin.
  • Uygulamayı Açma: Menüden “Pardus Boot Repair” uygulamasını başlatın.
  • GRUB Onarımı: “GRUB’ı Yeniden Yükle” seçeneği, diskinizdeki Pardus bölümünü otomatik algılar ve önyükleyiciyi MBR/EFI bölümüne yazar.
  • Chroot Erişimi: İleri seviye kullanıcılar için, diskteki sisteme terminal üzerinden kök erişimi (chroot) sağlar. Bu sayede canlı sistemde değil, sanki diskteki sistemdeymiş gibi komut çalıştırabilirsiniz (Şifre sıfırlama, paket kaldırma vb.).

Test – Kontrol Aşaması

Kurulum ve yapılandırmaların başarılı olup olmadığını doğrulamak için aşağıdaki kontrolleri yapın.

  • Java Kontrolü: Terminali açın ve java -version komutunu girin. Çıktı, Pardus Java Yükleyici’de “Varsayılan” olarak seçtiğiniz sürümle (örn: OpenJDK 17) eşleşmelidir.
  • USB Format Kontrolü: Biçimlendirdiğiniz USB belleği çıkarıp takın. Dosya yöneticisinde belirlediğiniz isimle (Etiket) görünüyor mu? İçine dosya yazılabiliyor mu?
  • Yazılım Merkezi Logları: Yazılım Merkezi’nde bir kurulum başarısız olursa, /var/log/apt/history.log ve /var/log/dpkg.log dosyalarını inceleyerek hatanın nedenini (bağlantı hatası mı, bağımlılık çakışması mı) görebilirsiniz.
  • Hizmet Kontrolü (Domain Joiner): Domaine katıldıktan sonra getent passwd <domain_kullanicisi> komutu ile Active Directory kullanıcısının sistem tarafından tanınıp tanınmadığını test edin.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Pardus Yazılım Merkezi “Paket Hatası”: Kurulum sırasında internet kesilirse veya işlem iptal edilirse, paket yönetim sistemi kilitlenebilir. Bu durumda terminalden sudo dpkg --configure -a komutu çalıştırılarak yarım kalan işlemler tamamlanmalıdır.   
  • Depo Karışıklığı: Pardus 23.4 (Bookworm) sistemine Pardus 25 (Trixie/Testing) depolarını eklemeye çalışmak, “FrankenDebian” durumuna yol açar ve sistem kararlılığını bozar. Sadece kendi sürümünüzün depolarını kullanın.
  • Java Sürüm Karmaşası: Bazı eski UYAP editörleri sadece Oracle Java 8 ile çalışabilir. Pardus Java Yükleyici üzerinden OpenJDK yerine Oracle Java kurmak isterseniz, lisans gereği dosyayı manuel indirip uygulamaya göstermeniz gerekebilir.
  • Java Sürüm Karmaşası: Bazı eski UYAP editörleri sadece Oracle Java 8 ile çalışabilir. Pardus Java Yükleyici üzerinden OpenJDK yerine Oracle Java kurmak isterseniz, lisans gereği dosyayı manuel indirip uygulamaya göstermeniz gerekebilir.
  • USB Biçimlendirme Yetkisi: USB Biçimlendirici, fiziksel disk üzerinde işlem yaptığı için “Root” yetkisine ihtiyaç duyar. Şifre ekranı geldiğinde iptal ederseniz uygulama çalışmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Pardus Java Yükleyici ile kurulan sürüm tüm sistemi etkiler mi?

Evet, “Varsayılan Yap” seçeneğini kullandığınızda update-alternatives mekanizması tetiklenir ve sistem genelindeki Java sürümü değişir.

iOS Cihaz Bağlayıcı her iPhone modelini destekliyor mu?

libimobiledevice kütüphanesini kullandığı için güncel iOS sürümlerinin çoğuyla uyumludur; ancak cihazda “Bu Bilgisayara Güven” uyarısının onaylanması şarttır.

USB Biçimlendirici neden sabit disklerimi görmüyor?

Bu bir güvenlik önlemidir. Yanlışlıkla sistem diskini veya veri bölümlerini silmenizi engellemek için sadece çıkarılabilir medya (USB, SD Kart vb.) listelenir.

Pardus Domain Joiner ile Active Directory’ye katıldıktan sonra oturum açamıyorum, neden?

DNS ayarlarınızın AD sunucusunu çözümlediğinden ve saat senkronizasyonunun (NTP) doğru olduğundan emin olmalısınız.

Boot Repair (Önyükleme Onarıcısı) sadece Pardus’u mu tamir eder?

Hayır, GRUB menüsünü yeniden oluştururken sistemdeki diğer işletim sistemlerini de (Windows vb.) tarar ve menüye ekler.

İlgili İçerik

Pardus ekosistemi sadece bunlarla sınırlı değildir. Konu ile alakalı daha derin araştırma yapmak isterseniz şu projelere göz atabilirsiniz.

  • Lider Ahenk: Merkezi yönetim sistemi (Kurumsal Pardus yönetimi).
  • Ahtapot: Bütünleşik siber güvenlik sistemi.
  • ETAP: Etkileşimli Tahta Projesi (Eğitim sürümü arayüzü).
  • Engerek: Kimlik yönetim sistemi.

İlginizi Çekebilir