Pardus systemd rehberi: servis ve başlangıç yönetimi
systemctl ile servislerin durumunu görebilir, çalışmasını ve açılışta başlatılmasını ayrı ayrı yönetebilirsiniz. Bu rehber günlük servis işlemlerini, günlük okumayı ve basit bir unit dosyasını açıklar.
Cevap: Systemd
systemd, Pardus’ta sistem servislerini ve bağımlılıklarını yöneten altyapıdır. Servis durumu ile uygulamanın gerçekten yanıt vermesi ayrı kontrollerdir.
Bu rehberde, systemctl komutunu kullanarak Pardus’un iplerini elinize alacak, açılışı yavaşlatan servisleri tespit edecek ve sadece ihtiyacınız olan servisleri çalıştırarak performans artışı sağlayacaksınız.
Bölüm 1: Durum Analizi İçin Systemd Kullanımı (Hangi Servisler Çalışıyor?)
Bir servise müdahale etmeden önce onun ne durumda olduğunu görmeliyiz. Pardus’ta servislerin durumu genellikle şöyledir:
- Active (Running): Şu an çalışıyor.
- Inactive (Dead): Şu an çalışmıyor.
- Enabled: Bilgisayar açılınca otomatik başlayacak.
- Disabled: Otomatik başlamayacak (Manuel başlatılabilir).
Bir servisin (örneğin Bluetooth) durumunu görmek için terminali açın ve şu komutu girin:
systemctl status bluetooth
active (running) servisin çalıştığını gösterir; uygulamanın bütün işlevlerinin sağlıklı olduğunu garanti etmez. Günlük ve gerçek hizmet yanıtını da kontrol edin.
Tüm çalışan servislerin listesini görmek için:
systemctl list-units --type=service --state=runningCode language: PHP (php)
Bölüm 2: Servisleri Yönetmek (Başlat, Durdur, Yeniden Başlat)
Diyelim ki bir yazıcı bağladınız ama Pardus görmedi. Yazıcı servisini (CUPS) yeniden başlatmanız sorunu çözebilir. İşte temel komutlar:
Servisi Anlık Olarak Başlatma
sudo systemctl start cupsServisi Anlık Olarak Durdurma
sudo systemctl stop cups
Servisi Yeniden Başlatma (En Sık Kullanılan)
sudo systemctl restart cups(Not: Bu komutlar kalıcı değildir. Bilgisayarı kapatıp açtığınızda servis eski ayarına döner.)
Bölüm 3: Başlangıç Uygulamalarını Kontrol Etme (Enable/Disable)
Pardus’un açılış süresini iyileştirmek istiyorsanız asıl ilgilenmeniz gereken kısım burasıdır. Kullanmadığınız bir servisin her açılışta RAM tüketmesini istemezsiniz.
Bir Servisin Otomatik Başlamasını Engelleme (Disable)
Örneğin, Bluetooth kullanmıyorsunuz. Her açılışta çalışmasını engellemek için:
sudo systemctl disable bluetooth(Artık bilgisayarı yeniden başlattığınızda Bluetooth çalışmayacak, ancak ihtiyaç duyarsanız start komutuyla o anlık açabileceksiniz.)
Bir Servisi Otomatik Başlatmaya Ayarlama (Enable)
Örneğin, kurduğunuz Apache web sunucusunun her açılışta devreye girmesi için:
sudo systemctl enable apache2Bölüm 4: Dedektiflik Zamanı – Açılışı Kim Yavaşlatıyor?
Pardus’unuzun açılması 1 dakikayı geçiyor mu? Systemd’nin harika bir analiz aracı vardır: systemd-analyze.
Toplam Açılış Süresini Görme
Terminalde sadece şu komutu yazın:
systemd-analyze
Suçluyu Bulma (Blame)
Hangi servisin kaç saniye harcadığını görmek için:
systemd-analyze blame
Bu listeyi tek başına kullanarak servisleri kapatmayın. systemd-analyze critical-chain ve servis bağımlılıklarını inceleyin; paralel başlama süreleri toplam açılış gecikmesiyle aynı değildir.
Bölüm 5: İleri Seviye – Kendi Servisini Yazmak
Bazen bir Python scriptini veya bir yedekleme komutunu her açılışta çalıştırmak istersiniz. Bunu “Başlangıç Uygulamaları” arayüzünden de yapabilirsiniz ama en profesyonel yolu kendi Systemd servisinizi yazmaktır.
- Servis dosyasını oluşturun:
sudo nano /etc/systemd/system/benimservisim.service- İçine şu şablonu yapıştırın:
[Unit]
Description=Ornek baslangic servisi
After=network.target
[Service]
Type=simple
User=kullanici
ExecStart=/usr/bin/python3 /home/kullanici/scriptim.py
Restart=on-failure
[Install]
WantedBy=multi-user.targetCode language: JavaScript (javascript)- Kaydedip çıkın (
Ctrl+O,Enter,Ctrl+X) - Systemd’ye yeni servisi tanıtın ve başlatın:
sudo systemctl daemon-reload sudo systemctl enable --now benimservisim.serviceCode language: CSS (css)Sonuç: Kontrol Sizde
Linux ve Pardus kullanmanın en büyük avantajı, kaputun altındaki her dişliye müdahale edebilmektir. systemctl komutlarına hakim olduğunuzda, bilgisayarınızın neden yavaşladığını tahmin etmek zorunda kalmazsınız; bilirsiniz ve düzeltirsiniz.
Pardus’unuzu gereksiz yüklerden kurtarın ve performansın arttırın.
Sıkça Sorulan Sorular
Enable servisi hemen başlatır mı?
Tek başına enable açılış bağlantılarını oluşturur. Hemen başlatmak için start veya enable –now kullanılır. Disable da çalışan servisi kendiliğinden durdurmaz.
Unit dosyasını değiştirdim; neden uygulanmadı?
sudo systemctl daemon-reload ile unit tanımlarını yenileyin. Ardından ilgili servisi yeniden başlatın; bu işlem uygulamanın kendi yapılandırmasını reload etmesiyle aynı değildir.
systemd-analyze blame sonucu kesin yavaşlık nedeni mi?
Hayır. Paralel başlatma ve bağımlılıklar nedeniyle uzun görünen unit toplam açılışı aynı süre uzatmayabilir. critical-chain ve günlüklerle birlikte değerlendirin.
Unit dosyasını doğrulama ve etkinleştirme
Yukarıdaki dosyayı /etc/systemd/system/benimservisim.service olarak kaydedin; kullanici ve script yolunu gerçek hesabınıza göre değiştirin. network.target internetin kullanılabilir olduğunu garanti etmez; uygulamanızın ağ gereksinimini ayrıca ele alın.
sudo systemd-analyze verify /etc/systemd/system/benimservisim.service
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now benimservisim.service
sudo journalctl -u benimservisim.service -n 30Kaynaklar ve inceleme notu
Bu sayfa 6 Ekim 2026 tarihinde anlatım, sürüm ayrımları ve kaynaklar açısından gözden geçirildi. Belge kontrolü, yeni bir fiziksel cihazda veya üretim sunucusunda uçtan uca test yapıldığı anlamına gelmez.
